Đi
vào
cõi
thơ
Tuệ
Sỹ
Bùi
Giáng
Tuệ
Sỹ
một
vị
sư.
Ông
viết
văn
quá
nghiêm
túc,
những
sở
tri
của
ông
về
Phật
học
quả
thật
quảng
bác
vô
cùng.
Thấy
ông
vẻ
người
khắc
khổ,
không
ai
ngờ
rằng
linh
hồn
kia
còn
ẩn
một
nguồn
thơ
thâm
viễn
u
u....
Một
bữa
ông
đọc
cho
tôi
nghe
hai
câu
thơ
chữ
Hán
của
ông
:
Thâm
dạ
phong
phiêu
nghiệp
ảnh
tùy
Hiện
tiền
vị
liễu
lạc
hoa
phi
Ông
bảo
làm
sao
tiếp
cho
hai
câu
để
nên
một
bài
tứ
tuyệt.
Tôi
đề
nghị
với
ông
nên
nhờ
ni
cô
Trí
Hải
tiếp
giùm.
Ông
ngượng
nghịu
bảo
tôi
đừng
nên
rỡn
đùa
như
thế.
Vậy
tôi
xin
lai
rai
thử
viết
:
Thâm
dạ
phong
phiêu
nghiệp
ảnh
tùy
Hiện
tiền
vị
liễu
lạc
hoa
phi
Phiêu
bồng
tâm
sự
tân
toan
lệ
Trí
Hải
đa
tàm
trúc
loạn
ty
Và
xin
ông
chả
nên
lấy
thế
làm
bực
mình.
Nhưng
ai
có
ngờ
đâu
nhà
sư
kín
đáo
e
dè
kia,
không
hề
bao
giờ
có
vướng
lụy,
lại
còn
mang
một
nguồn
thơ
Việt
phi
phàm
?
Một
bài
thơ
"Không
đề"
của
ông
đủ
khiến
ta
khiếp
vía
mất
ăn
mất
ngủ
:
Đôi
mắt
ướt
tuổi
vàng
khung
trời
hội
cũ
Áo
màu
xanh
không
xanh
mãi
trên
đồi
hoang
Phút
vội
vã
bỗng
thấy
mình
du
thủ
Thắp
đèn
khuya
ngồi
kể
chuyện
trăng
tàn
Mới
nghe
bốn
câu
thôi,
tôi
đã
cảm
thấy
lạnh
buốt
linh
hồn,
tê
cóng
cả
cõi
dạ.
Từ
núi
lạnh
đến
biển
im
muôn
thuở
Đỉnh
đá
này
và
hạt
muối
đó
chưa
tan
Cười
với
nắng
một
ngày
sao
chóng
thế
Nay
mùa
đông
mai
mùa
hạ
buồn
chăng
Đếm
tóc
bạc
tuổi
đời
chưa
đủ
Bụi
đường
dài
gót
mỏi
đi
quanh
Giờ
ngó
lại
bốn
vách
tường
ủ
rũ
Suối
nguồn
xa
ngược
nước
xuôi
ngàn
Tôi
hoảng
vía
đề
nghị
:
Đại
Sư
nên
gác
bỏ
viết
sách
đi.
Và
làm
thơ
tiếp
nhiều
cho,
nếu
không
thì
nền
thi
ca
Việt
mất
đi
một
thiên
tài
quá
lớn.
Ông
đáp
:
-
Để
về
hỏi
lại
cô
Trí
Hải
xem
có
đúng
như
lời
thế
chăng.
Đôi
mắt
ướt
tuổi
vàng
Cung
trời
Hội
cũ
Xin
xuống
giòng
thư
thả
như
thế.
Ắt
nhìn
thấy
chất
trang
trọng
dị
thường
của
hoài
niệm.
Hoài
niệm
gì
?
-
Cung
trời
hội
cũ.
Một
hội
đạp
thanh
?
Một
hội
nao
nức
?
-
"Giờ
nao
nức
của
một
thời
trẻ
dại
?".
Đôi
mắt
ướt
tuổi
vàng
khung
trời
hội
cũ...
Mở
lời
ra,
nguồn
thơ
trực
nhập
vào
trung
tâm
cơn
mộng
chiêm
niệm.
Đầy
đủ
hết
mọi
yếu
tố
bát
ngát
:
một
cung
trời
xán
lạn
bao
la,
một
hội
cũ
xao
xuyến,
một
tuổi
vàng
long
lanh....
Một
đôi
mắt
ướt
ngậm
ngùi
của
hiện
tại.
Nhưng
mạch
thơ
đi
ngầm.
Tiết
nhịp
âm
thầm
nhiếp
dẫn.
Thi
sĩ
không
cần
tới
một
hình
dung
từ
nào
cả,
vẫn
nói
được
hết
mọi
người
đều
"phải
nói"
với
mọi
người
"muốn
nghe"
với
riêng
mình
"không
thiết
chi
chuyện
nói".
Người
thi
sĩ
xuất
chúng
xuất
thần
thường
có
phong
thái
khác
thường
đó.
Họ
nói
tất
ít
mà
nói
rất
nhiều.
Họ
nói
rất
nhiều
mà
chung
quy
hồ
như
chẳng
thấy
gì
hết.
Họ
nói
cho
họ,
mà
như
nói
hết
cho
mọi
người.
Nói
cho
mọi
người
mà
cơ
hồ
chẳng
bận
tâm
gì
tới
chuyện
thiên
hạ
nghe
hay
chẳng
nghe.
Nỗi
vui,
nỗi
buồn
của
họ,
dường
như
chẳng
phi
giống
lối
vui
buồn
của
chúng
ta.
Do
đó
chúng
ta
trách
móc
họ
một
cách
lệch
lạc
hết
cả
(par
manque
de
justice
interne).
Trong
một
cuộc
vui,
ta
hỏi
họ
vài
điều.
Họ
lơ
đễnh
thờ
ơ,
ta
tưởng
họ
kiêu
bạc.
Trong
lúc
mọi
người
đang
gào
khóc
giữa
đám
tang,
họ
phiêu
nhiên
đi
qua,
trông
có
vẻ
như
mỉm
cười,
niêm
hoa
vi
tiếu.
Ta
tưởng
họ
tàn
nhẫn
thô
bạo.
Vua
Gia
Long
ngày
xưa
đã
từng
lấy
làm
quái
dị
về
thái
độ
Nguyễn
Du
:
"Trẫm
dùng
người,
không
phân
biệt
kẻ
Nam
kẻ
Bắc.
Ai
có
tài
thì
trẫm
trọng
dụng
(...
...).
Cớ
sao
khanh
lại
u
sầu
ít
nói
suốt
năm
như
thế
?".
Ông
vua
kia
lấy
làm
lạ
là
phải
lẽ
lắm,
hợp
với
lương
tri
thói
thường
thiên
hạ
lắm.
Ông
không
thể
hiểu
vì
sao
vị
di
thần
kia
cứ
miên
man
như
nằm
trong
cõi
mộng
thần
di,
hồn
dịch
!
Vua
đã
ban
cho
chan
hòa
mưa
móc,
lộc
trọng
quyền
cao
đặc
ân
thâm
hậu
như
thế,
cớ
sao
Liệp
Hộ
chưa
vừa
lòng,
vẫn
chưa
cứ
thả
mộng
chạy
lang
thang
về
chân
trời
hướng
khác.
Đáp
:
Ấy
chính
bởi
đôi
mắt
nhìn
đây
mà
thấy
những
đâu
đâu.
Đôi
mắt
ướt
tuổi
vàng
Khung
trời
hội
cũ
Đôi
mắt
ướt
?
Đôi
mắt
của
ai
?
Vì
sao
ướt
?
Vì
lệ
trào,
hay
là
vì
quá
long
lanh
?
Thi
sĩ
không
nói
rõ.
Ấy
là
giữ
một
khoảng
trống
vắng
lặng
phóng
nhiệm
cho
thơ.
Tha
hồ
chúng
ta
tự
do
nghĩ
hai
ba
lối.
Hoặc
là
đôi
mắt
thi
nhân
ướt
trong
hiện
tại
vì
nhớ
nhung
một
trời
hội
cũ.
Hoặc
là
đôi
mắt
giai
nhân
nào
long
lanh
dịu
mật
như
nước
suối
chan
hòa,
soi
bóng
một
khung
trời
hội
cũ
bất
tuyệt
nào,
mà
ngày
nay
tại
hạ
đã
đánh
mất
rồi
chăng?
"Áo
màu
xanh
không
xanh
mãi
trên
đồi
hoang"
Áo
nào
màu
xanh
?
Màu
xanh
màu
chàm
của
cô
gái
Mán
gái
Mường,
gái
núi
nào
xưa
kia
băng
rừng
và
thi
nhân
đã
ngẫu
nhiên
một
lần
nhìn
đắm
đuối
?
Tôi
nói
không
sai
sự
thật
mấy
đâu.
Vì
Tuệ
Sỹ
vốn
xưa
kia
ở
Lào.
Cha
mẹ
ông
kiều
cư
trên
đất
Thượng
Lào
Trung
Việt.
Bà
mẹ
ông
thỉnh
thoảng
cũng
trở
về
Sài
Gòn
tới
chùa
viếng
ông
đem
quà
cho
ông
một
đôi
dép
riêng
biệt,
một
tấm
khăn
quàng
riêng
tây.
Đôi
mắt
ướt
tuổi
vàng
Khung
trời
hội
cũ
Áo
màu
xanh
Không
xanh
mãi
Trên
đồi
hoang
Phút
vội
vã
bỗng
thấy
mình
du
thủ.
Thắp
đèn
khuya
ngồi
kể
chuyện
trăng
tàn
Phút
vội
vã
bỗng
thấy
mình
du
thủ
?
Mình
là
thân
Bồ
tát,
quanh
năm
kinh
kệ
trai
chay,
thế
sao
bỗng
nhiên
một
phút
vội
vã
lại
dám
làm
thân
du
thủ?
Dám
gác
bỏ
kệ
kinh
?
Dám
mở
cuộc
thắp
đèn
khuya
ngồi
kể
chuyện
trăng
tàn
?
Phải
có
nhìn
thấy
khuôn
mặt
khắc
khổ
chân
tu
của
Tuệ
Sỹ,
mới
kinh
hoàng
vì
lời
nói
thăm
thẩm
đơn
sơ
nọ.
Lời
nói
như
ngân
lên
từ
đáy
sâu
linh
hồn
tiền
kiếp,
từ
một
quê
hương
trên
thượng
du
bao
la
rừng
núi
gió
sương
canh
chiều
nguyệt
rung
rinh
trong
đêm
lạnh.
Từ
núi
lạnh
đến
biển
im
muôn
thuở
Đỉnh
đá
này
và
hạt
muối
đó
chưa
tan
Cười
với
nắng
một
ngày
sao
chóng
thế
Nay
mùa
đông
mai
mùa
hạ
buồn
chăng
Mối
tình
rộng
thả
suốt
biển
non
im
lìm
lạnh
lẽo.
Một
hạt
muối
vẫn
chưa
tan.
Một
nếp
u
ẩn
của
lòng
mình
bơ
vơ
không
gột
rửa.
Từ
núi
lạnh
đến
biển
im
muôn
thuở
Đỉnh
đá
này
và
hạt
muối
đó
chưa
tan
Ta
tưởng
như
nghe
ra
"cao
cách
điệu"
bi
hùng
của
một
Liệp
Hộ,
một
Nerval,
một
chỗ
trầm
thanh
nhất
trong
cung
bậc
Nietzche.
Thy
nhân
đã
mấy
phen
ngồi
ngó
trăng
tàn
?
Ngồi
trên
một
đỉnh
đá
?
Bốn
bề
rừng
thiêng
giăng
rộng
ngút
ngàn
màu
trăng
xanh
tiếp
giáp
tới
chân
trời
xa
xuôi
đại
hải
?
Đỉnh
đá
và
hạt
muối
là
hai
chốn
kết
tụ
tinh
thể
của
núi
và
biển.
Đỉnh
đá
quy
tụ
về
mọi
hương
màu
trời
mây
rừng
rú.
Hạt
muối
chứa
chất
cái
lượng
hải
hàm
của
trùng
dương.
Đó
là
cái
bất
tận
của
tâm
tình
dừng
sững
tại
giữa
tuết
nguyệt
phiêu
du
:
Cười
với
nắng
một
ngày
sao
chóng
thế
Nay
mùa
đông
mai
mùa
hạ
buồn
chăng
Một
tiếng
"buồn
chăng"
lơ
lửng
nửa
như
chất
vấn,
nửa
như
ngậm
ngùi
ta
thán,
dìu
về
cả
một
khúc
tâm
thanh
đoạn
trường
:
Sen
tàn
cúc
lại
nở
hoa
Sầu
dài
ngày
ngắn
đông
đà
sang
xuân
Đếm
tóc
bạc
tuổi
đời
chưa
đủ
Bụi
đường
dài
gót
mỏi
đi
quanh
Tiết
nhịp
lời
thơ
lại
biến
đổi
:
Đếm
tóc
bạc
Tuổi
đời
Chưa
Đủ
Bụi
đường
dài
Gót
Mỏi
Đi
Quanh
Tiết
điệu
rạc
rời
như
gót
mỏi
đi
quanh.
Một
tuổi
đời
chưa
đủ
?
Một
tuổi
xuân
chưa
vừa
?
Một
tuổi
vàng
sớm
chấm
dứt
?
Một
tuổi
"đá"
sớm
từ
giã
mọi
yêu
thương
?
Giờ
ngó
lại
bốn
vách
tường
ủ
rũ
Suối
nguồn
xa
Ngược
nước
Xuôi
ngàn
Bài
thơ
dừng
lại.
Dư
âm
bất
tuyệt
kéo
dài
trong
đềm
lữ
thư
khép
mình
trong
bốn
bức
tường
với
nhạt
nhòa
ủ
rũ
ngục
tù.
Chỉ
một
bài
thơ,
Tuệ
Sỹ
đã
trùm
lấp
hết
chân
trời
mới
cũ
Đường
Thi
Trung
Hoa
tới
Siêu
Thực
Tây
Phương..
---o0o---
| Mục lục Tác giaû |
Cập nhật ngày: 01-01-2002
