Phật
Học Cơ Bản
Tập Một
Ban
Hoằng pháp Trung ương
GHPGVN
Chương
trình Phật học Hàm thụ (1998-2002)
Nguyệt san Giác Ngộ
--- o0o ---
Phần
I - Bài đọc thêm
Những quan niệm về
Ðạo Phật
HT Thích Trí Quảng
Theo lịch sử, Ðức Phật Thích Ca xuất thân là Thái tử, sống
trong cảnh quyền uy nhung lụa, nhưng thường băn khoăn về kiếp sống
trầm luân khổ đau của con người. Ngài từ bỏ nếp sống xa hoa vật chất
để đi tìm con đường giải thoát sanh tử cho mình và mọi người. Trải
qua 5 năm tìm đạo, 6 năm khổ hạnh chốn rừng già và 49 ngày tư duy dưới cội
bồ đề, Ngài đã chứng quả Vô thượng Chánh đẳng giác.
Trên bước đường hoằng hóa độ sanh, Ðức
Phật trước tiên đến độ 5 anh em Kiều Trần Như, lập thành mô hình
Tam bảo đầu tiên của Phật giáo. Với thời gian, giáo đoàn dưới sự hướng
dẫn của Ðức Phật đã phát triển, lên đến 12.000 Tỳ kheo và 6.000 Tỳ
kheo ni cùng nhiều cư sĩ, từ vua chúa cho đến thường dân đều quy
ngưỡng theo Phật. Ðến năm Ngài 80 tuổi, thân tứ đại cũng hoại diệt
như mọi người, kết thúc một đời giáo hóa độ sanh. Tuy nhiên, cách
đánh giá sự nghiệp của Ðức Phật một cách giản đơn như vậy không
được chấp nhận ở thời kỳ Phật giáo phát triển. Ðể xác định tư
cách siêu phàm của Ðức Phật, nhiều quan niệm khác nhau kiến giải
về Ngài đã được hình thành theo hướng nhìn về chiều sâu tâm
linh.
Trước kia, người ta nghĩ rằng Ngài xuất
hiện trên cuộc đời này, bỏ ngôi vua đi tu, ngồi cội bồ đề thành
Phật; tức quan niệm Ngài vừa mới tu thành Phật. Nhưng nay, theo tinh thần
Phật giáo phát triển, Ðức Phật đã trải qua nhiều kiếp hành Bồ
Tát đạo, tích lũy đạo hạnh và tri thức, nên hiện đời mới kết
thành quả Vô thượng Ðẳng giác. Kinh Bổn Sanh, Bổn Sự cũng nhằm nói lên quá
trình tu Bồ Tát hạnh của Phật.
Trên nền tảng ấy, dưới lăng kính Ðại
thừa Phật giáo, Ðức Phật hiện hữu cao quý và trường tồn chính là
vì Ngài đã thành tựu Báo thân. Nghĩa là Ðức Phật không chỉ có nếp
sống đơn thuần như một con người bình thường, nhưng cuộc đời Ngài là
kết tinh của phước đức, trí tuệ và việc làm siêu việt. Ngài
đã thành công trong việc giáo hóa là do đức hạnh và tri thức của Ngài
đã tác động cho người thăng hoa thánh thiện.
Từ căn bản nhận thức về Báo thân Phật
hay thân phước đức, trí tuệ, kinh Hoa Nghiêm triển khai thêm, đưa ra
quan niệm về Tỳ Lô Giá Na Pháp thân. Phật Tỳ Lô Giá Na tiêu biểu
cho ánh sáng tuệ giác, có khả năng truyền thông khắp pháp giới,
truyền đến tâm thức của tất cả chúng sanh mà không hề chướng
ngại. Khi Tỳ Lô Giá Na Pháp thân chi phối đến đâu, chúng sanh tiếp
nhận thì phát Bồ đề tâm tu hành, ai cũng thành Phật. Với lý giải
ấy, Phật không còn mang hình thức nào cố định, không có một cái gì không
phải là Phật mới là Phật.
Lý giải Pháp thân Tỳ Lô Giá Na biến
chiếu, thể hiện vô tất cả loại hình. Từ loài người cho đến
loài thú, kể cả cây cỏ, đều là Phật. Quan niệm một Ðức Phật
như thế quá bao la, khó nắm bắt.
Từ đó, chuyển sang kinh Pháp Hoa, đưa ra
quan niệm kết hợp Pháp thân Phật của Hoa Nghiêm với Báo thân Phật,
để hình thành một Ðức Phật thường trú, hiện hữu ở dạng thức
gọi là thế gian thường trụ Tam bảo.
Lý Hoa Nghiêm mà không có giải thích bổ
sung của Pháp Hoa thì dễ làm chúng ta lầm tưởng Pháp thân Tỳ Lô Giá Na
biến chiếu bàng bạc, vô ảnh vô hình.
Nhưng kinh Pháp Hoa đã kéo ý niệm
ấy trở lại thực tế; theo đó, Tỳ Lô Giá Na Pháp thân cũng phát xuất từ
tứ đại ngũ uẩn thân. Vì Ðức Phật cũng tu tập từ sanh thân tứ đại mà tạo
thành Tỳ Lô Giá Na Pháp thân, và Ngài sử dụng Pháp thân ấy để tác
động ngược lại chúng sanh.
Nói khác, Ngài hiện hữu trên cuộc đời
này, bên trong thân tứ đại hàm chứa một Báo thân viên mãn. Nghĩa là cuộc
sống của Ðức Phật tỏa sáng lòng từ bao la, đức hạnh cao quý, hiểu
biết siêu quần, thể hiện thành những việc làm cứu đời, lợi
ích cho người. Nhờ đó, chúng sanh mới hướng về Ngài và phát tâm
tiến bước theo con đường giải thoát của Phật vạch ra.
Ðức Phật dùng Báo thân viên mãn đầy đủ
phước đức trí tuệ để làm hạt nhân tạo thành Pháp thân Tỳ Lô Giá
Na Phật. Tỳ Lô Giá Na Pháp thân hay ánh sáng trí tuệ rọi vào các
pháp, điều động các pháp thành phương tiện giáo hóa của Như Lai,
chuyển hóa xã hội đương thời.
Ta chưa thành Phật vì không có Báo thân
viên mãn, tức chưa đầy đủ phước đức trí tuệ, nên Pháp thân Tỳ Lô
Giá Na Phật của ta không có tác dụng, gọi là Như Lai tại triền.
Vì vậy, theo tinh thần Pháp Hoa, việc quan
trọng trên bước đường tu là phải nuôi lớn Báo thân Phật của chính
chúng ta, tức nỗ lực tu hành phát triển hiểu biết, đạo hạnh
giống như Phật, bằng với Phật.
Thấm nhuần sâu sắc tinh thần này, Nhật Liên
thánh nhân được nhân dân Nhật kính trọng như Thượng Hạnh Bồ Tát, là
một trong bốn vị Bồ Tát tùng địa dũng xuất của kinh Pháp Hoa. Ngài đả phá
cực mạnh những ai tu hành mà chỉ lo cầu khẩn ông Phật bên ngoài. Vì càng
chạy theo tìm kiếm cái gì ở ngoài ta, thì càng làm cho Phật bên trong ta
ốm o, gầy mòn. Ngài đưa ra hình ảnh chim trong lồng lắng nghe tiếng chim
bên ngoài hót mà nó hình dung ra bầu trời bao la, tự do, tươi mát. Chúng ta
ví như chim trong lồng, gia công tu tập theo dấu chân Phật, để đánh thức
được Phật tâm bên trong của chúng ta mới là việc chính yếu phải
thực hiện.
Thiết nghĩ, mặc dù có Phật lực gia bị
cho ta trên bước đường vượt 500 do tuần đường hiểm, nhưng điều
cốt lõi là chúng ta nương theo lực của Phật để cải tạo thân tâm ta,
thăng tiến lên địa vị hiền thánh, không phải núp bóng Phật để
Ngài che chở cho ta mãi mãi. Chẳng thể có sự chở che của bất cứ vị Thánh
nào lại dành cho những con người ăn bám, giúp đỡ những tâm hồn hèn
mọn.
Với tinh thần huân tu để thành tựu thân
thanh tịnh, hòa hợp, trang nghiêm bằng phước đức, trí tuệ ở ngay trên
cuộc đời này, thể hiện rõ nét ý nghĩa thường trụ Tam bảo
hiện hữu đầy đủ trong mỗi con người chúng ta.
Tóm lại, trên lộ trình Pháp Hoa, trở về
với chính mình, tiến tu ngõ hầu phát huy đạo hạnh, tri thức, việc làm
vô ngã vị tha, lợi lạc cho người. Theo thời gian tu học, hành Bồ Tát
đạo, đến khi nào thân tâm chúng ta cũng kết tinh bằng phước trí vẹn
toàn, viên mãn hạnh lợi tha như Ðức Phật, thì chúng ta chính là Phật vậy./.
[^]
Bài trước
| Mục lục |
Bài kế
-oOo-
| Toàn
bộ | | Tập Một
| | Tập Hai |
|Tập Ba|
--- o0o ---
Trình bày : Nhị
Tường
Chân thành cảm ơn Đạo hữu Bình Anson đã gởi tặng
phiên bản điện tử tập sách này
( Trang nhà Quảng Đức, 01/2002)
--- o0o ---
| Thư
Mục Tác Giả |
