BÊN
TRONG LÒ SÁT SANH CANADA
Bác sĩ Thú y Nguyễn Thượng Chánh
Từ 1985 đến 2008, tác giả là thú y
sĩ ngành vệ sinh thịt (meat hygiene) của Canadian Food Inspection Agency
CFIA.
Làm việc tại hầu hết các lò sát sanh
vùng Québec cũng như các tỉnh bang miền đông Canada.
Ở ngay tuyến đầu của ngành thịt, hằng
ngày người viết đã chứng kiến biết bao nhiêu là cảnh máu đổ thịt rơi,
cùng những âm thanh la róng ghê rợn, hãi hùng của các sanh linh khốn khổ
trước giờ bị hành quyết.
Thủ phạm chính là con người.
Toàn cầu hóa mậu dịch
Từ 12 năm gần đây, vấn đề toàn cầu hóa
mậu dịch và yêu cầu cạnh tranh thương mãi không ngừng gia tăng nên kỹ
nghệ thực phẩm đã làm áp lực với chánh phủ để thay đổi lề lối kiểm soát
vệ sinh thịt. Lẽ dĩ nhiên trong chiều hướng có lợi và bớt khắt khe hơn
cho họ.
(Hình
Bs Nguyễn thượng Chánh khám thịt ngựa tại Quebec năm 2002)
Để đáp ứng vào tình hình mới, Canada noi
gương đàn Anh Hoa Kỳ, cho đặt ra chương trình vệ sinh an toàn thực phẩm
HACCP nhằm giúp kỹ nghệ có thể sản xuất ra những sản phẩm trong lành để
đáp ứng nhu cầu xuất cảng càng ngày càng gia tăng thêm lên mãi.
Luật kiểm soát thực phẩm đã thay đỗi từ
đó.
Các nhà máy thịt không ngừng được canh
tân hóa với những trang thiết bị vô cùng tối tân và hiện đại hơn xưa.
Nhờ đó, vận tốc dây chuyền hạ thịt được tăng lên rất nhiều để có thể
thỏa mãn nhu cầu sản xuất.
Các nhà máy nhỏ lần lần biến đi để
nhường chỗ cho những tập đoàn kỹ nghệ to lớn hơn thống trị thị trường
thịt, chẳng hạn như Olymel Flamingo, Maple Leaf v,v...
Inspectors và Thú y sĩ trong lò sát
sanh.
*Giờ làm việc tại các nhà máy bò bắt đầu
đúng 6:30 sáng khi thú y sĩ đã có mặt tại chỗ. Trong thực tế, tác
già phải đến lúc 6 giờ để khám bò lúc còn sống (làm ante mortem
inspection) ở các chuồng phía sau nhà máy và ký các phiếu nhập
bò ở mỗi lô chuồng.
* Xong, đi một vòng làm
preoperation inspection. Vào kiểm soát khu giết mổ thú,
ngó trên ngó dưới coi có gì sai không: Rác rến ngày hôm trước có được
dọn dẹp chưa? bàn, dao, kéo, cưa máy, sàn nhà, vách tường, hệ thống dây
chuyền, có được rửa sạch sẽ không, các lavabo có đủ savon nước để
rửa tay không, có đủ giấy chùi tay không, trần nhà có nhiểu nước xuống
không, nước phải nóng ít nhất 85 độ C hoặc cao hơn để rửa và diệt trùng
dao, kéo và mặt bàn , nhiệt độ phòng lạnh không được quá 4 độ C v,v...
Theo luật vệ sinh an toàn thực phẩm, mỗi
khi ra vào khu giết mổ, tất cả mọi người đều bị bắt buộc phải rửa tay
cho sạch.
*Tất cả đều Ok, đúng 6:30 anh cai sẽ
nhấn nút cho các dây chuyền của sàn mổ (kill floor) chạy .
* Bò từ các chuồng phía sau nhà máy được
lùa vào khu giết. Chúng đi vào tử lộ có hình phểu hẹp dần, để cuối cùng
con trước con sau, từng con một bước vào khung chuồng ép bằng sắt chật
hẹp. Hết cục cựa được. Con nào đi chậm đều bị anh công nhân vừa la hét,
vừa chửi thề, chích gậy điện vào mông làm con vật bắt buộc phải đi nhanh
hơn.
*Bò bị bắn ngay giữa trán bằng một loại
súng lục hay dụng cụ đặc biệt (captive bolt pistol) ló ra một cái
lõi sắt 1cm đâm thẳng vào đầu làm nó ngã xuống một cái rầm bất tỉnh. Con
vật không chết nhưng mất hết cảm giác đau đớn.
* Giò sau bị kéo lên cao, đúng lúc anh
công nhân dùng dao thật bén, khứa ngang qua cổ con bò một cách ngọt sớt
đứt cả khí quản, thực quản và hai động mạch cổ carotide. Máu chảy
vọt ra òng ọc thấy lạnh người ớn xương sống.Lối trên một phút thì hết
máu và con bò thật sự chết.
Dây chuyền tiếp tục chạy tới.
*Lột da bằng máy như chúng ta lột cái áo.
*Đầu bị cắt rời ra treo lên móc có đánh
số thứ tự séquence để chờ inspector khám.Nếu nhận thấy
điều lạ thường thì anh ta sẽ nhấn chuông gọi thú y sĩ đến xem và quyết
định.
Bắt đầu từ đây là giai đoạn khám sau khi
mổ (làm post mortem inspection)
*Công nhân mổ bụng bò, lôi nội tạng, đồ
lòng, tim phổi, bao tử, lá lách, ruột, gan, tử cung ra ngoài để hết trên
mâm khá to của bàn di động chạy xong xong cùng một vận tốc và đối diện
với quầy thịt tương ứng đã được xẻ đôi và có đánh số thứ tự.
*Các inspector (trình độ cán sự)
được bố trí đứng dọc theo bàn và phía vách. Người thì khám các hạch vùng
ruột, thận, gan, ngưòi khác thì được bố trí đứng trên cao để khám vùng
mông và chân sau của bò là những nơi thường có các abcès và dễ bị
nhiễm phân nhất.
Tại Canada, chỉ có lưởi, tim, gan và
thận mới được giữ lại làm thức ăn cho người.
Trường hợp có yêu cầu đặc biệt của các
sắc tộc, các phần như bao tử, lá lách, phổi, vú bò, ngầu pín, mới được
giữ lại bằng không thì cho chạy vô khu phế thải để được chở đi hủy bỏ.
*Khi inspector thấy nội tạng hoặc quầy
thịt có gì khác thường, họ sẽ gắn lên đó một étiquette hay
held tag. Công nhân cho quầy thịt exit ra đường dây chuyền
dẫn đến nơi khám của thú y sĩ.
*Thú y sĩ sẽ cho lệnh cắt thẻo bỏ một
phần thịt bệnh.Đây là partial condemnation
Cắt bỏ vùng có abcès viêm sưng,
khớp chân bị viêm, hoặc vùng bị nhiễm phân, vùng thịt bầm dập. Ghi vào
computer trọng lượng bị cắt bỏ cùng lý do. Xong xuôi, cho phép công nhân
đóng dấu Canada approved lên phần quầy thịt còn lại và
đẩy vào phòng lạnh.
*Trường hợp nghi ngờ, cần phài thử thêm
test, thú y sĩ sẽ gắn lên quầy thịt một étiquette đặc biệt
và đem giam nơi riêng biệt trong phòng lạnh, khóa lại, chờ kết quả
test trong vài ba ngày.
*Trường hợp phải hủy bỏ condemn
nguyên cả quầy thịt.
Đó là total condemnation
như thấy trong các ca nhiễm trùng huyết nặng septicemia,
cancer như lymphosarcoma ở bò già (trung bình có 4-5 ca trong
ngày), quầy thịt quá đỏ vì còn ứ quá nhiều máu imperfect bleeding,
quầy thịt quá ốm emaciation, thịt và mỡ có màu quá vàng gọi là
hoàng đản icterus, quá nhiều nhọt mủ khắp nơi multiple
abcess, viêm đa khớp polyarthritis, viêm màng bụng với tràn
dịch peritonitis with ascite,viêm tử cung nặng metritis,
có mùi lạ thường abnormal odor, thoái hóa mỡ fatty
degeneration (lớp mỡ lỏng le),nhiễm phân toàn diện extensive
contamination , quầy thịt bị bầm dập nặng extensive bruising
v,v...
Thú y sĩ ghi vào computer tại chổ lý
lịch của con thú cùng lý do condemn. Quầy thịt sau đó được cắt
cho rớt xuống sàn nhà, và đẩy ra phía sau nhà máy.
*Tất cả các sự hủy bỏ sau khi mổ vừa kể
được gọi là post mortem condemnation
*Thú cũng có thể bị condemn lúc
còn sống (vì bệnh quá nặng, sốt cao, quá ốm yếu)...khi vừa mới được chở
đến lò sát sanh đó là ante mortem condemnation.
*Những năm gần đây, để tránh hiểm họa
bệnh bò điên mad cow disease, tất cả bò khi đến nhà máy mà
vẫn còn nằm (downer cow), không đứng lên nỗi đều bị giết bỏ hết.
*Cuối ngày, sẽ có công ty chuyên môn đến
thu lượm xác thú, các phần thịt bị condemn, nội tạng, cùng những
phế thải chở về nhà máy Rendering plant của họ để đốt bỏ, hoặc để
biến chế thành thức ăn gia súc và các phụ phẩm giết mổ v,v...
*Thú y sĩ ký giấy condemnation
certficate chứng nhận những quầy thịt đã bị hủy bỏ hoặc những thú bị
giết bỏ trước khi hạ thit.
*Ngoài ra, thú y sĩ cũng có nhiệm vụ
phải ký tất cả chứng từ xuất cảng export certificate của nhà máy.
Thay đổi trách nhiệm
Theo quan niệm mới, Cơ quan Kiển tra
thực phẩm CFIA được xem như một đối tác, người làm ăn chung hay
partner của kỹ nghệ thịt.
Có thể nói vấn đề vệ sinh an toàn thực
phẩm là trách nhiệm của nhà máy và của kỹ nghệ thực phẩm. Chính họ, hay
nói rõ hơn là bộ phận kiểm tra chất lượng quality control của nhà
máy có bổn phận phải theo dõi các khâu sản xuất cũng như làm những
tests cần thiết về phẩm chất và vệ sinh an toàn thực phẩm.
Ngày xưa, các nhiệm vụ nêu trên đều do
các kiểm tra viên của chánh phủ đảm trách.
Ngày nay, các nhân viên của chánh phủ
cũng làm một số tests về vi trùng học và hóa chất tồn dư residues
trong thịt nhưng phần lớn trách nhiệm của họ chủ yếu nhắm vào việc kiểm
tra sổ sách và việc làm của bộ phận kiểm tra chất lượng của nhà máy.
Đường lối làm việc nầy rất mới mẻ so với
20 năm về trước.
Ngày xưa các inspectors và thú y
sĩ là những người có toàn quyền sinh sát, cho phép nhà máy chạy hay
ngưng vì một vi phạm nào đó.
Ngày nay, nếu thú y sĩ nhấn nút Stop
mà không có lý do chánh đáng thì sẽ mệt với họ lắm. Vì khi đó toàn bộ hệ
thống dây chuyền cũa nhà máy từ sau ra trước đều ngưng lại hết. Cả trăm
công nhân đều phải đứng chờ. Nhớ là lương trung bình của họ là 17$/giờ (nhà
máy heo Olymel, Quebec).
Kỹ nghệ thực phẩm có rất nhiều thế lực.
Họ có thể ảnh hưởng dễ dàng đến các quyết định của chánh phủ.
Vấn đề cắt giảm ngân sách và giảm bớt
nhân viên chánh phủ làm việc trong nhà máy cũng là một vấn nạn cho Cơ
Quan Kiểm Tra thực Phẩm CFIA. Các người còn lại phải làm việc nhiều hơn,
chủ yếu là những công việc hành chánh. Tối ngày phải lo làm báo cáo đủ
loại để gởi về trung ương theo yêu cầu của các xếp lớn xếp nhỏ. Người ta
gọi đó là làm quản trị hay gestion.
Rồi còn program làm việc kiểu nầy,
program kiểu nọ thỉnh thoảng được trung ương CFIA ở thủ đô Ottawa
đề thêm ra để thay thế các program cũ mà mọi người đã từng quen
làm từ nhiều năm qua.
Tất cả các inspector và thú y sĩ
đều phải thay phiên nhau theo học những khóa tu nghiệp đặc biệt để làm
việc.
Nguyễn Thượng Chánh. Mặt trái của kỹ
nghệ thực phẩm
http://nguoivietboston.com/?p=29873
Chương trình HACCP và vệ sinh an toàn thực phẩm
CFIA. HACCP System Documentation
http://www.inspection.gc.ca/english/fssa/polstrat/haccp/manue/fseppasa3e.shtml
H.A.C.C.P (đọc là Assep), hay Hazard
Analysis Critical Control Points, là một hệ thống rất khoa học áp
dụng trong kỹ nghệ kiểm soát thực phẩm, nhằm bảo đảm một chất lượng tốt
và một tính vệ sinh an toàn tối đa.
Việc kiểm soát bao gồm tất cả các khâu,
từ nguyên liệu, nuôi trồng, sản xuất, hạ thịt, biến chế, bao bì, bảo
quản và chuyên chở đến nơi tiêu thụ.
Phương pháp nầy, tiên khởi đã được cơ
quan Không Gian NASA Hoa Kỳ áp dụng trong việc sản xuất thức ăn thức
uống cho các phi hành gia. Những năm gần đây, với khuynh hướng toàn cầu
hóa mậu dịch, H.A.C.C.P đã trở nên một yêu cầu bắt buộc của kỹ nghệ thực
phẩm trên khắp thế giới.
Đây là điều kiện cần thiết để có thể
xuất cảng.
Một nhà máy được chứng nhận H.A.C.C.P
(certified H.A.C.C.P) sẽ có rất nhiều lợi điểm về mặt khuyến mãi và xuất
cảng.
Chương trình H.A.C.C.P do nhà máy thiết
lập và chiụ trách nhiệm thi hành. Bộ phận kiểm soát chất lượng (Quality
Control) của họ có nhiệm vụ theo dõi tất cả các giai đoạn sản xuất, làm
các tests thử nghiệm về hóa học, vi trùng học và thực thi các điều đã
được trù liệu trong H.A.C.C.P…
Theo những định kỳ nhất định, cơ quan
kiểm tra thực phẩm của chánh phủ sẽ đến nhà máy để thanh tra, hay gọi là
làm audit để kiểm soát về mặt sổ sách tất cả hồ sơ H.A.C.C.P và
coi họ có thật sự tôn trọng chương trình nầy hay không...
H.A.C.C.P gồm có các giai đoạn chính
như sau:
* Phân tích, tìm ra tất cả các điểm nguy cơ (risks) có thể xảy ra trong
suốt quá trình sản xuất.
* Xác định những điểm, những giới hạn cần được kiểm soát và khống chế (gọi
là những CCP hay critical control points).
* Xác định những độ sai lệch tối đa được cho phép.
* Đề ra những biện pháp sửa chữa mỗi khi một CCP không thể khống chế
được.
* Áp dụng việc kiểm tra do nhà máy thực hiện.
* Thiết lập hồ sơ tất cả các thủ tục và kết quả kiểm tra.
Ý niệm H.A.C.C.P còn rất mới lạ đối với nhiều người. Áp đặt một chương
trình H.A.C.C.P vào một nhà máy không phải là chuyện đơn giản. Vấn đề
thiếu nhân sự chuyên môn có thể am tường mọi khía cạnh của H.A.C.C.P là
một trở ngại chánh yếu! Chương trình nầy thật sự hữu hiệu và có ích lợi
trong việc bảo đảm chất lượng và vệ sinh an toàn thực phẩm nếu nó được
những người trách nhiệm thi hành một cách nghiêm túc, không gian dối,
không che lấp bớt những yếu điểm hay những nguy cơ cần được khống
chế trong lúc sản xuất và trong suốt vòng đời của sản phẩm.
Canh tân nhà máy, cải tiến trang thiết bị.
Có rất nhiều trang thiết bị mới đã xuất
hiện trong các lò sát sanh để giúp giết nhanh và giết được nhiều thú hơn
ngày xưa gấp bội.
Nhiều khâu, trước kia do công nhân làm,
nay thì họ được thay thế bằng máy móc hay được thế bằng robot v,v...
Tại các lò sát sanh lớn Canada, vận tốc
hạ thịt trung bình trong một giờ:
-gà :8 000 con
-Heo: 350 -400 con
-Bò: 50-60 con
Ngày xưa, lấy búa đập đầu.
Khi mới bắt đầu đi làm năm 1985, tác giả
đã chứng kiến nhiều lò sát sanh nhỏ tại Canada đã dùng búa đập đầu dê,
cừu và bò con. Đây là kiểu giết thú vô cùng đau đớn và dã man. Đôi khi
đập trật vuột, con thú còn dãy dụa và la róng dữ dội nên họ phải đập bồi
thêm một hai cú nữa cho nó mới thật sự chịu nằm yên. Thấy sao quá nhẫn
tâm. Sau đó thì kiểu giết trên đã bị cấm.
Dưới áp lực của các nhóm bảo vệ súc
vật, luật giết thú tại lò sát sanh đã được sửa đổi và cải thiện nhiều:
Đó là cách “giết nhân đạo”.
Giết một cách nhân đạo (Humane
slaughter)
Theo y đức tại các quốc gia Tây phương,
kỹ thuật hạ thịt phải được thực hiện thế nào để cho con vật chết thật
nhanh, không đau đớn và giảm tối đa sự sợ hải trước khi bị giết.
Đó là phương pháp “giết nhân đạo” . Thoạt nghe có hơi ngược đời và “
đạo đức giả”.
Luật là thế đó nhưng đôi khi trong thực
tế ít được tuân hành một cách đúng mức.
RSPCA. What do we mean by humane
killing or slaughter?
http://kb.rspca.org.au/What-do-we-mean-by-humane-killing-or-slaughter_115.html
Phải làm cho thú không còn cảm giác
đau đớn trước khi cắt cổ hoặc thọt huyết
*Trong các nhà máy, gà thì bị treo ngược hai cẳng lên trên, đầu thòng
xuống phía dưới, kéo rê qua bể nước có điện cho bất tỉnh trước khi chạy
qua máy cắt cổ.
-
Mời xem video cách làm gà tại nhà máy. We feed the world. Les
poulets
http://www.youtube.com/watch?v=f8cyDeIepCY
* Heo thì bị cho điện giật hai bên cổ
phía sau lỗ tai, cho bất tỉnh (electronarcose) trước khi thọt
huyết. Thay gì dùng điện, có nhà máy dùng kỹ thuật cho heo thở khí
carbonique CO2
*Bò, dê cừu thì dùng một loại súng hơi
gọi là captive bolt pistol hay stunning gun bắn ngay giữa trán
con vật, phá vỡ hệ thấn kinh trung ương làm nó bất tỉnh, nhưng tim vẫn
còn đập, sau đó thì cắt cổ liền, máu thoát ra ọc ọc có vòi lạnh người
trong hơn một phút thì con vật chết vì bị mất hết máu.
*Giết theo nghi thức tôn giáo
abattage rituel :
Không được dùng điện hoặc bắn.
Đối với bò, dê, cừu và gà chỉ dùng cách
cắt cổ con vật: đó là cách giết theo nghi thức Halal
của đạo Hồi giáo, và cách giết Cacher của Do Thái
giáo.
Người Do thái và người Hồi giáo
musulman không ăn thịt heo.
-Mời xem 2 Vidéo quay lén tại lò sát
sanh Charal ở Metz, Pháp quốc. Chú ý: nếu yếu tim sẵn xin đừng xem.
Phim số 1:
cảnh bò còn đau đớn sau khi bị
cắt cổ - phim số 2: giết
bò theo nghi thức Halal.
Charal: cruauté à l’abattoir.
http://www.arretsurimages.net/contenu.php?id=2289
*Tại nhà máy ở Quebec, nơi tác giả
thường đến làm việc, ngựa bị giết bằng súng săn nòng 0.22 bắn ngay giữa
trán.
-Mời xem vidéo cảnh ngựa bị làm thịt :
CBC news Video-Horse slaughter in Canada
http://www.youtube.com/watch?v=_rHHUMMCtOw
Horse slaughter: uncovered cruelty (phim rùng rơn)
http://www.youtube.com/watch?v=D3YrZVKAcvc&feature=related
Theo luật thú y, lúc bị cắt cổ con vật
bắt buộc không còn có một phản ứng nào cả, chứng tỏ là nó không có cảm
giác đau đớn. Nếu trường hợp còn thấy phản ứng (dãy dụa, búng đá, kêu
la...) thì anh cai sẽ được gọi đến để chỉnh lại máy móc dụng cụ, coi lại
voltage điện hoặc cho thay đổi người công nhân “ cắt cổ” hay
saigneur thiếu kinh nghiệm...
Trong bất cứ các cách giết thú kể trên, con vật chết vì bị mất hết máu.
Không phải lúc nào con vật cũng chết
một cách êm ái đâu
*Cần phải có một dòng điện khá mạnh. Khi
giết heo, phải kẹp điện cực cho đúng chổ. Nếu làm sai, con vật sẽ tỉnh
lại bất tử lúc vừa mới thọt huyết. Heo sẽ rất đau đớn và dãy dụa dữ tợn.
Phải chích điện lại thêm một lần nữa.Mỗi lần chích điện là mỗi lần làm
cho nó bị đau đớn thêm nữa.
*Trường hợp của gà, có con tự nhiên ngóc
đầu lên lúc bị kéo qua bể nước có điện nên không bị điện giật bất tỉnh
trước khi chạy qua máy cắt cổ tự động.
*Cho dù cách cho điện giật được thực
hiện rất đúng nhưng nếu anh công nhân cắt cổ quá chậm lục, hoặc dao
không bén, khiến con heo tỉnh lại bất thình lình nên nó sẽ rất đau đớn
thêm nữa.
*Nhiệm vụ của thú y sĩ là kiểm soát coi
cách giết có được thi hành đúng luật lệ không hầu giảm bớt tối đa sự đau
đớn và sự sợ hãi của con vật.
Trường hợp con vật được chở đến nhà máy
trong tình trạng bị gãy xương rất đau đớn (chân, hông, chậu, cột sống…),khó
thở, thú y sĩ sẽ cho lệnh giết thịt ngay lập tức để tránh bớt sự đau đớn
của con vật.
Kết luận
Gần ¼ thế kỷ trong nghề đâm heo thuốc
chó tại xứ người, tác giả có nhận xét chủ quan là hình như loài vật
cũng có một thứ tình cảm, một linh cảm nào đó giúp chúng đoán biết được
việc sắp bị đem đi giết.
Khi bị lùa vào chuồng ép, có con thì rất
im lặng, chấp nhận số phận, ánh mắt rươm rướm, đượm vẻ sầu não lạ thường.
Ngược lại có con thì la róng, búng đá lung tung vì bản năng sinh tồn.
Người viết đứng cách đó vài ba thước,
cảm thấy sao quá nhẫn tâm và xót thương vô ngần cho số phận của con vật
khốn nạn. Chẳng qua đó là cái nghiệp của mọi sanh linh.
Phải chăng câu vật dưỡng nhơn là
một sự bào chữa của con người về quyền sát sanh để sống?
Nghĩ cho cùng những người ăn thịt, trong
đó có tác giả và một số lớn các bạn, chúng ta cũng phải nhận chịu một
phần trách nhiệm ./.
Tham khảo :
- Quý trọng sự sống. Đại sư
Philip Kapleau- Nguyễn Văn Nhật (dịch). Thư viện Hoa Sen
http://www.thuvienhoasen.org/D_1-2_2-97_4-3763_5-50_6-1_17-3_14-2_15-1/
- Đạo đức Phật giáo và vấn đề môi
trường, Thích Nguyên Hiệp. Nguồn Tập San Pháp Luân 68
http://chuaphathue.com/web/v1/plugins/p2_news/printarticle.php?p2_articleid=752
- John Robbins. Diet for a new
America (bản dịch Pháp ngữ: Se nourrir sans faire souffrir)
Montreal, Nov 25, 2010
Dưới
đây là một số hình ảnh ghi nhận tại các lò sát sinh:
quầy thịt bò
ngựa chờ để hạ thịt
heo chở đi hạ thịt
giựt điện cho heo bất tỉnh rồi thọt
huyết
cảnh gà bị treo lên để giết
Bò, dê cừu thì dùng một loại súng hơi
gọi là captive bolt pistol hay stunning gun
bắn ngay giữa trán con vật, phá vỡ hệ thấn kinh trung ương làm nó bất
tỉnh,
nhưng tim vẫn còn đập, sau đó thì cắt cổ liền, máu thoát ra ọc ọc có vòi
lạnh người
trong hơn một phút thì con vật chết vì bị mất hết máu.
--- o0o ---
Người
gởi: Kim Anh
Cập nhật 01-02-2011
